Đưa luật đến với người khuyết tật

Dù còn rụt rè khi trình bày vấn đề nhưng những cánh tay của học viên khiếm thị vẫn liên tiếp giơ cao, dường như hai giờ không đủ để giải đáp hết những thắc mắc của các bạn về luật. Những câu hỏi tưởng chừng rất đơn giản, gần gũi với cuộc sống, về quyền và nghĩa vụ công dân không ngờ lại là thắc mắc chung của cả hội trường...

Dùng vân tay thay chữ ký

“Khi người khuyết tật muốn tố tụng nhưng họ không thể viết đơn, ai có thể trợ giúp họ trong thủ tục kiện cáo?”, một học viên đặt câu hỏi. Luật sư Đặng Đức Trí, giám đốc Hãng luật Roma, đơn vị hỗ trợ tư vấn và bào chữa miễn phí cho người khuyết tật, trả lời: “Nước mình có Vụ Bổ trợ tư pháp và có các trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước ở tất cả các tỉnh thành. Họ sẽ hỗ trợ các bạn gửi đơn đến cơ quan có thẩm quyền. Ngoài ra, các bạn còn có thể đến các công ty tư vấn luật miễn phí cho người khuyết tật để được giúp đỡ”.

Một học viên khác thắc mắc: “Người khuyết tật, đặc biệt là người khiếm thị không nhìn thấy chữ ký của mình và mỗi lần ký tên thì không giống nhau nên không thể xác nhận đơn từ bằng chữ ký, vậy phải làm sao?”. Luật sư đã tư vấn cho bạn: “Trong trường hợp không thể giám định chữ ký, bạn có thể lăn dấu vân tay thay cho chữ ký”. Cả hội trường vang lên những tiếng “ồ”, “à” đầy ngạc nhiên và lý thú.

Còn với câu hỏi vì sao ngân hàng từ chối cấp thẻ ATM cho người khiếm thị, luật sư Trí phân tích: “Cán bộ ngân hàng từ chối như vậy là sai quy định pháp luật. Vì pháp luật quy định người khuyết tật có đủ năng lực và nhận thức hành vi. Họ được hỗ trợ và đối xử bình đẳng như mọi công dân khác”.

Một học viên cho biết: “Trước buổi tư vấn, nhà trường đã in bằng chữ nổi toàn bộ văn bản Luật người khuyết tật và đưa cho tụi em đọc trước. Nhưng phải đến khi nghe các chú luật sư giải thích, xử lý từng tình huống thì chúng em mới nắm được rõ hơn những quy định liên quan đến cuộc sống học tập và làm việc của mình”.

Để người khuyết tật dễ tiếp cận với luật

Cái khó của nhóm luật sư khi giải đáp những thắc mắc về luật của học viên khiếm thị là họ chưa có nhiều kinh nghiệm khi diễn thuyết, trình bày vấn đề đối với người khiếm thị. Luật sư Lê Khánh Huy cho biết: “Trước khi đến với các học viên khuyết tật, chúng tôi hơi bối rối vì chưa biết phương pháp tiếp cận của mình sẽ như thế nào. Làm thế nào để các em hiểu được những vấn đề khô khan trong các điều luật. Cách hay nhất là đưa ra và xử lý các tình huống cụ thể, nhưng ngay cả khi giải thích cho các em mà không có hình ảnh cũng là một thiệt thòi”.

Chuyện nhóm học viên của trường muốn lập một cơ sở dạy nghề cho người khiếm thị sau khi ra trường nhưng thủ tục pháp lý quá rườm rà. Những người có thẩm quyền cho rằng người khiếm thị không thể chịu trách nhiệm cho những thiệt hại nếu có, và bắt buộc nhà trường hoặc gia đình phải cam kết chịu trách nhiệm “giùm”. Nhận thức của người khuyết tật về luật còn hạn chế, trong khi xã hội lại chưa đối xử bình đẳng với họ. Có bạn kể: “Thầy ơi, con không đón được xe buýt. Xe buýt cứ chạy qua chứ không dừng lại đón người khuyết tật”... Đó là những câu chuyện đầy trăn trở của giáo viên, học viên Trường phổ thông đặc biệt Nguyễn Đình Chiểu vẫn chưa thể giải đáp trong một sớm một chiều...

Thầy Nguyễn Thanh Tâm, hiệu trưởng Trường phổ thông đặc biệt Nguyễn Đình Chiểu, tâm tư: “Từ trước đến nay nhà trường và giáo viên đã thông qua những bài học giáo dục công dân để dạy các em rằng “mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật, có nghĩa vụ sống và làm việc theo hiến pháp và pháp luật”.

Nếu các em phạm tội, pháp luật cũng sẽ xử lý như người bình thường, không hề có du di, khoan nhượng. Trên thực tế, gần đây xuất hiện nhiều vụ án mà bị cáo là người khuyết tật. Không chỉ Luật người khuyết tật mà những bộ luật khác về lao động, quyền trẻ em, Luật kinh tế, Luật hôn nhân gia đình... cũng ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống của người khuyết tật, thế nhưng việc đưa luật đến người khuyết tật còn rất hạn chế”.

Ông Lê Khánh Huy, phó giám đốc Hãng luật Roma, cho biết: “Đây là một trong những hoạt động công tác xã hội của chúng tôi. Đưa luật đến người khiếm thị đã khó vì họ không thấy hình ảnh, đưa luật đến những đối tượng khuyết tật khác như khiếm thính còn khó hơn. Người khuyết tật là đối tượng của Luật người khuyết tật, nhưng để họ tiếp cận được luật một cách gần gũi thì cần nỗ lực từ rất nhiều phía”.

LƯU TRANG